Bệnh đạo ôn lúa được biết đến là một trong những bệnh gây hại cực kỳ nghiêm trọng. Ảnh hưởng đến năng suất lúa cuối vụ. Thường xuất hiện từ lúc cây con cho đến khi thu hoạch. Chúng tấn công ở tất cả các bộ phận của cây lúa như lá, bẹ lá, cổ bông, gié và hạt. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì sẽ lây lan và làm ảnh hưởng đến toàn bộ cánh đồng.
1. Bệnh đạo ôn là gì? Tác nhân gây bệnh, triệu chứng và điều kiện phát sinh bệnh
Bệnh đạo ôn do nấm Pyricularia oryzae gây ra, được xem là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa hiện nay. Trong đó, bệnh đạo ôn lá (hay còn gọi là bệnh cháy lá lúa) thường gây hại nặng trong nhiều năm qua.
1.1. Đặc điểm nhận biết của bệnh đạo ôn lá
Vết bệnh ban đầu mới xuất hiện có màu trắng chuyển dần thành màu nâu nhỏ bằng đầu kim. Vết bệnh nhanh chóng lan rộng, có hình thoi màu nâu nhạt, rộng ở phần giữa, nhọn ở 2 đầu. Giữa vết bệnh màu xám tro, xung quanh nâu đậm, vòng ngoài màu nâu vàng nhạt. Khi bệnh nặng các vết bệnh nối liền nhau tạo thành những vết lớn làm cho lá bị cháy (gọi là bệnh cháy lá). Nhiễm nặng có thể bị cháy trụi hoàn toàn, làm cho bộ rễ bị thối và lúa không hồi phục.
Đặc trưng của bệnh đạo ôn lá
1.2. Điều kiện phát sinh bệnh đạo ôn và lây lan trên lúa
Nấm Pyricularia grisea – tác nhân gây bệnh đạo ôn. Tồn tại dưới dạng sợi nấm và bào tử trong rơm rạ, lúa chét. Bên cạnh đó, nấm còn lưu tồn trên một số ký chủ phụ: cỏ lồng vực, cỏ đuôi phụng, cỏ chỉ, lúa ma. Sinh trưởng quanh năm, tạo điều kiện cho nguồn bệnh duy trì và phát triển. Bào tử thường phát sinh vào ban đêm, trong khi mức độ gây bệnh phụ thuộc vào đặc tính của giống lúa và điều kiện thời tiết.
Bệnh đạo ôn phát triển mạnh khi nhiệt độ tương đối thấp, độ ẩm cao, kèm theo mưa, trời âm u hoặc có sương mù. Trong ruộng lúa, những khu vực thiếu ánh sáng, bị che bóng thường có mức độ nhiễm bệnh cao hơn. Bệnh cũng dễ bùng phát ở những chân ruộng trũng, thoát nước kém. Ngoài ra, việc sử dụng giống lúa nhiễm bệnh, gieo sạ với mật độ quá dày. Làm ruộng kém thông thoáng hoặc dư phân đạm là yếu tố thuận lợi giúp bệnh đạo ôn phát triển và gây hại nghiêm trọng.
Bệnh chủ yếu lan truyền qua không khí nhờ gió. Khi gặp điều kiện thích hợp, sau khoảng 1 ngày kể từ khi bào tử nảy mầm, nấm sẽ xâm nhập vào mô cây. Khoảng 2 ngày sau, trên lá bắt đầu xuất hiện những vết bệnh dạng chấm kim. Sau 5–7 ngày kể từ khi xâm nhập, nấm tiếp tục hình thành các bào tử mới. Phát tán ra môi trường, làm bệnh nhanh chóng lây lan trong ruộng.
2. Cách quản lý bệnh đạo ôn hiệu quả
Để hạn chế bệnh đạo ôn phát sinh và lây lan trên ruộng lúa, cần kết hợp đồng thời nhiều biện pháp canh tác và phòng trừ như sau:
- Thực hiện luân canh: Luân phiên trồng lúa với các loại cây trồng cạn nhằm hạn chế và tiêu diệt nguồn bào tử nấm còn tồn tại trong tàn dư thực vật, từ đó làm giảm nguồn bệnh cho vụ lúa tiếp theo.
- Vệ sinh đồng ruộng: Sau khi thu hoạch, cần thu gom và xử lý sạch rơm rạ, tàn dư cây bệnh, đồng thời loại bỏ cỏ dại trong và xung quanh ruộng.
- Sử dụng giống và mật độ gieo sạ hợp lý: Ưu tiên lựa chọn các giống có khả năng ít nhiễm bệnh đạo ôn. Gieo sạ với mật độ vừa phải để ruộng thông thoáng. Trước khi gieo, nên xử lý giống bằng NEW LIFE nhằm góp phần hạn chế nguồn bệnh ngay từ đầu vụ.
- Quản lý dinh dưỡng và nước tưới: Cần bón phân cân đối giữa đạm, lân và kali, tránh bón thừa đạm. Đặc biệt ở giai đoạn cuối đẻ nhánh và sau trổ. Khi phát hiện bệnh, cần tạm ngừng bón phân đạm, duy trì mực nước thích hợp. Không để ruộng bị khô nước và chủ động phun thuốc phòng trừ kịp thời.
- Chủ động phun thuốc khi bệnh mới xuất hiện: Đối với bệnh đạo ôn, nên tiến hành phun phòng hoặc xử lý ngay khi bệnh vừa chớm xuất hiện bằng FENOZON 30SC . Nếu điều kiện thời tiết tiếp tục thuận lợi cho bệnh phát sinh và phát triển, có thể tiến hành phun nhắc lại lần thứ hai sau lần đầu khoảng 7–10 ngày.
Giải pháp đặc trị bệnh đạo ôn
Fenozon 30SC gồm 2 hoạt chất tiên tiến nhất hiện nay Fenoxanil 200g/l + Tebuconazole 100g/l.
- Fenoxanil hiệu quả với nấm đã kháng thuốc. Cơ chế tiếp xúc và lưu dẫn mạnh. Diệt sạch tế bào nấm khi vừa tiếp xúc & cả khi thâm nhập vào bên trong.
- Tebuconazole hoạt chất nhóm Triazole có tính lưu dẫn. Giúp tăng cường khả năng bảo vệ bên trong cây và bổ trợ cho Fenoxanil.
- Giúp lá lúa XANH – BÓNG – MƯỚT – DỢN. Giúp gié lúa tươi, xanh, không muối hạt không bị khô chẽn, hạn chế khô đầu bông.
- Hỗ trợ quản lý bệnh lem lép hạt, góp phần bảo vệ gié. Hạn chế tổn thương trên hạt và duy trì bông lúa khỏe trong giai đoạn hình thành, phát triển hạt.
- Công thức dạng sữa giúp thuốc phân tán tốt, hạn chế gây sốc cây. Phù hợp sử dụng trong giai đoạn làm đòng – trổ.
Giải pháp đặc trị bệnh đạo ôn
Bệnh đạo ôn có thể bùng phát ở bất kỳ giai đoạn sinh trưởng nào của cây lúa. Đặc biệt trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm phát triển. Việc theo dõi ruộng thường xuyên và xử lý ngay khi bệnh chớm xuất hiện là yếu tố quyết định để hạn chế lây lan. Chủ động phòng ngừa đúng cách sẽ giúp lúa khỏe, trổ bông thuận lợi và đảm bảo năng suất cuối vụ.